Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa

कभी वह गोमूत्रका भोजन करनेवाला बनता है। कभी वह साग, फूल या सेवार खाता है तथा कभी जलका आचमन मात्र करके जीवन-निर्वाह करता है ।। वर्तयन्‌ शीर्णपर्णैश्न प्रकीर्णफलभोजन: । विविधानि च कृच्छाणि सेवते सिद्धिकाड्क्षया

vartayan śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ | vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā ||

وسِشٹھ نے کہا—وہ سوکھے پتّوں اور بکھرے ہوئے گرے پھلوں پر گزارا کرتا ہوا، حصولِ سِدھی کی آرزو میں طرح طرح کے سخت کِرِچّھر (تپسیہ کے قواعد) اختیار کرتا ہے۔

वर्तयन्living/maintaining (himself)
वर्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते/वर्तयति)
Formशतृ (वर्तमानकाले), पुं, प्रथमा, एकवचन
शीर्णपर्णैःwith withered leaves
शीर्णपर्णैः:
Karana
TypeNoun
Rootशीर्णपर्ण
Formनपुं, तृतीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रकीर्णफलभोजनःone whose food is scattered/fallen fruits
प्रकीर्णफलभोजनः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकीर्णफलभोजन
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Karma
TypeAdjective
Rootविविध
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृच्छ्राणिhardships/austerities
कृच्छ्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootकृच्छ्र
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
सेवतेpractises/undertakes
सेवते:
TypeVerb
Rootसेव्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
सिद्धिकाङ्क्षयाwith the desire for attainment/success
सिद्धिकाङ्क्षया:
Karana
TypeNoun
Rootसिद्धिकाङ्क्षा
Formस्त्री, तृतीया, एकवचन

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha

Educational Q&A

The verse teaches that spiritual progress (siddhi) is pursued through disciplined simplicity and endurance of hardship (kṛcchra), emphasizing mastery over appetite and comfort as an ethical-spiritual training rather than mere suffering.

Vasiṣṭha describes an ascetic’s way of living: sustaining himself on minimal, naturally available food like withered leaves and fallen fruits, and deliberately practising varied austerities with the aim of attaining spiritual accomplishment.