Shloka 20
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
Devanagari script
स एव च यदा राजन् वल्निर्जातबल: पुनः । समीरणगत।: क्षिप्रं दहेत् कृत्स्नां महीमपि,राजन्! वही आग जब हवाका सहारा पाकर प्रबल हो जाती है, तब सम्पूर्ण पृथ्वीको भी तत्काल भस्म कर सकती है
Transliteration
sa eva ca yadā rājan vahnir jātabalaḥ punaḥ | samīraṇagataḥ kṣipraṃ dahet kṛtsnāṃ mahīm api rājan ||
Translation
بھیشم نے کہا—اے راجن! وہی آگ جب پھر سے قوت پا لے اور ہوا کے سہارے چل کر بھڑک اٹھے، تو تیزی سے پوری زمین کو بھی جلا سکتی ہے۔
Word by Word
सःhe/that (fire)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
वह्निःfire
वह्निः:
Karta
TypeNoun
Rootवह्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
जातबलःhaving become strong (strength-arisen)
जातबलः:
TypeAdjective
Rootजातबल
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain/further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
समीरणगतःgone with/borne by the wind
समीरणगतः:
TypeAdjective
Rootसमीरणगत
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षिप्रम्quickly/at once
क्षिप्रम्:
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्रम्
दहेत्would burn/could burn
दहेत्:
TypeVerb
Rootदह्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कृत्स्नाम्entire/whole
कृत्स्नाम्:
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormFeminine, Accusative, Singular
महीम्earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaK
King (rājan)F
Fire (vahni)W
Wind (samīraṇa)E
Earth (mahī)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes