Shloka 26
अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
नरश्रेष्ठ! ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य--ये तीन वर्ण द्विजाति कहलाते हैं। उपर्युक्त धर्मोमें इन्हींका अधिकार है ।। विकर्मावस्थिता वर्णा: पतन्ते नृपते त्रयः । उन्नमन्ति यथासन्तमश्रित्येह स्वकर्मसु,नरेश्वर! ये तीन वर्ण विपरीत कर्मोमें प्रवृत्त होनेपर पतित हो जाते हैं। सत्पुरुषोंका आश्रय ले अपने-अपने कर्मोमें लगे रहनेसे जैसे इनकी उन्नति होती है, वैसे ही विपरीत कर्मोके आचरणसे पतन भी हो जाता है
naraśreṣṭha! brāhmaṇa, kṣatriya aura vaiśya—ye trayaḥ varṇā dvijātayaḥ kathyante; uparyukteṣu dharmeṣu eṣām eva adhikāraḥ. vikarmāvasthitā varṇāḥ patante nṛpate trayaḥ; unnamanti yathāsantam āśritya iha svakarmasu. nareśvara! ye trayaḥ varṇā viparīta-karmeṣu pravṛttāḥ san patitā bhavanti; satpuruṣān āśritya sva-sva-karmaṇi sthitvā yathā unnatiḥ, tathā viparīta-karmācaraṇena patanam api bhavati.
اے نرश्रेष्ठ! برہمن، کشتری اور ویشیہ—یہ تینوں ورن ‘دویج’ کہلاتے ہیں، اور اوپر بیان کیے گئے دھرموں میں حق انہی کا ہے۔ اے نریشور! جب یہ تینوں طبقے ممنوع یا خلافِ شریعت اعمال میں لگتے ہیں تو اپنے مناسب مرتبے سے گر جاتے ہیں؛ لیکن جب اس دنیا میں نیک لوگوں کی رہنمائی کا سہارا لے کر اپنے اپنے مقررہ کرم میں قائم رہتے ہیں تو اسی کے مطابق بلند ہوتے ہیں۔ جیسے صالحین کے سائے میں سْوَدھرم کی پابندی رفعت دیتی ہے، ویسے ہی خلافِ کرم کا ارتکاب زوال لاتا ہے۔
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the three twice-born orders (Brahmin, Kshatriya, Vaishya) rise when they adhere to their own prescribed duties under the guidance of virtuous people, and they fall when they engage in actions contrary to their dharma (vikarma/viparīta-karma).
Parāśara addresses a king, explaining a principle of social-ethical order: eligibility for certain dharmas belongs to the twice-born, and their prosperity or downfall depends on whether they remain established in their own duties or deviate into forbidden conduct.