Shloka 126
मृतान् महानुभावांस्त्व॑ श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् । क्षत्रिय-धर्ममें तत्पर रहनेवाले, वेद-वेदांगोंके पारंगत वे शूरवीर नरेश पुण्यमयी वीर- गतिको प्राप्त हुए हैं। पहलेके मरे हुए महानुभाव भूपतियोंका चरित्र सुनकर तुम्हें अपने उन बन्धुओंके लिये भी शोक नहीं करना चाहिये,घटा: पात्र्य:ः कटाहानि स्थाल्यश्न पिठराणि च । नासीत् किंचिदसौवर्ण रन्तिदेवस्थ धीमत: “बुद्धिमान् राजा रन्तिदेवके उस यज्ञमें अन्वाहार्य अग्निमें आहुति देनेके लिये जो उपकरण थे तथा द्रव्य-संग्रहके लिये जो उपकरण-घड़े, पात्र, कड़ाहे, बटलोई और कठौते आदि सामान थे, उनमेंसे कोई भी ऐसा नहीं था, जो सोनेका बना हुआ न हो
mṛtān mahānubhāvāṁs tvaṁ śrutvaiva pṛthivīpatīn | kṣatriya-dharmeṁ tatpara-rahanewāle, veda-vedāṅgoṁke pāraṅgata ve śūra-vīra nareś puṇyamayī vīra-gati ko prāpta hue haiṁ | pahleke mare hue mahānubhāv bhūpatīṁkā caritra sunkar tumheṁ apne un bandhūoṁke liye bhī śoka nahīṁ karnā cāhiye, ghaṭāḥ pātryaḥ kaṭāhāni sthālyaś ca piṭharāṇi ca | nāsīt kiñcid asauvarṇaṁ rantidevasya dhīmataḥ ||
وایو نے کہا—زمین کے اُن عظیم النفس بادشاہوں کی وفات کا حال سن کر تمہیں غم نہیں کرنا چاہیے۔ وہ دلیر فرمانروا کشتریہ دھرم میں ثابت قدم اور وید و ویدانگ میں ماہر تھے؛ انہوں نے پُنیہ بھری ویَرگتی پائی۔ قدیم مہاراجاؤں کے سیرت و کردار کو سن کر تمہیں اپنے رشتہ داروں کے لیے بھی نوحہ نہیں کرنا چاہیے۔ اور دانا راجا رنتیدیو کے یَجْن میں گھڑے، پیالے، دیگچیاں، ہانڈیاں اور کٹورے—ایسا کوئی برتن نہ تھا جو سونے کا نہ ہو۔
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage discourages grief over the death of righteous kings and one’s own relatives by framing death within dharma: warriors devoted to kṣatriya-duty and Vedic discipline attain a meritorious destiny; remembering exemplary lives of the past steadies the mind.
Vāyu addresses the listener, urging them not to mourn after hearing of the deaths of great kings. He then cites King Rantideva’s sacrificial setting—where even ordinary utensils were golden—to evoke the grandeur of past royal virtue, sacrifice, and exemplary conduct.