Shloka 19
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
Devanagari script
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा । को हेतु: स्वजन पोष्टूं रक्षितुं वादृढात्मन:,“जो स्वयं ही शरीरकी दृष्टिसे मिट्टीका लोंदामात्र है, सर्वदा परतन्त्र है, वह अदृढ़ मनवाला मनुष्य स्वजनोंका पोषण और रक्षण करनेमें कैसे समर्थ हो सकता है?”
Transliteration
svayaṁ mṛtpiṇḍabhūtasya paratantrasya sarvadā | ko hetuḥ svajanaṁ poṣṭuṁ rakṣituṁ vā dṛḍhātmanaḥ ||
Translation
جو خود جسمانی اعتبار سے مٹی کا ایک لوتھڑا ہے اور ہمیشہ دوسروں کے اختیار میں ہے، وہ کمزور ارادے والا انسان اپنے عزیزوں کی پرورش اور حفاظت کیسے کر سکتا ہے؟
Word by Word
स्वयम्oneself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
मृत्-पिण्ड-भूतस्यof one who has become (is) a lump of clay
मृत्-पिण्ड-भूतस्य:
TypeAdjective
Rootमृत् + पिण्ड + भूत
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
परतन्त्रस्यof one dependent on others
परतन्त्रस्य:
TypeAdjective
Rootपरतन्त्र
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सर्वदाalways
सर्वदा:
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा
कःwho?/what?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
हेतुःcause/means/ability (ground)
हेतुः:
TypeNoun
Rootहेतु
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वजनान्one's own people/kinsmen
स्वजनान्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वजन
FormMasculine, Accusative, Plural
पोष्टुम्to nourish/support
पोष्टुम्:
TypeVerb
Rootपुष्
FormInfinitive (Tumun)
रक्षितुम्to protect
रक्षितुम्:
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormInfinitive (Tumun)
वाor/and (disjunctive)
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अदृढ-आत्मनःof one whose mind/self is not firm
अदृढ-आत्मनः:
TypeAdjective
Rootअदृढ + आत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaS
svajana (one’s own people/kinsmen)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes