Shloka 2
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
देव्या मन्युकृतं मत्वा क्रुद्धः सर्वात्मक: प्रभु: । प्रसादात् तस्य दक्षेण स यज्ञ: संधित: कथम् | एतद् वेदितुमिच्छेयं तन्मे ब्रूहि यथातथम्,दक्षके यज्ञमें मेरा आवाहन न होना पार्वतीके दुःखका कारण बन गया है-यह जानकर भगवान् शंकर, जो सम्पूर्ण प्राणियोंके आत्मा हैं, जब कुपित हो उठे, तब फिर उन्हींकी कृपापूर्ण प्रसन्नतासे दक्ष-प्रजापतिका यह यज्ञ कैसे सम्पन्न हुआ? मैं यह वृत्तान्त जानना चाहता हूँ, आप इसे यथार्थ रूपसे बतानेकी कृपा करें
devyā manyukṛtaṃ matvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ | prasādāt tasya dakṣeṇa sa yajñaḥ sandhitaḥ katham | etad veditum iccheyaṃ tan me brūhi yathātatham ||
جنمیجیہ نے کہا—یہ جان کر کہ دیوی کی حق تلفی ہوئی اور وہ رنجیدہ ہوئیں، وہ پروردگار جو تمام جانداروں کی باطنی آتما ہے، غضبناک ہو اٹھا۔ پھر بھی اسی پروردگار کے لطف و کرم سے دکش کا وہ یَجْن کیسے پایۂ تکمیل کو پہنچا؟ میں یہ واقعہ جاننا چاہتا ہوں؛ جیسا ہوا تھا ویسا ہی ٹھیک ٹھیک مجھے بتائیے۔
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between righteous anger at wrongdoing and the higher resolution through grace and reconciliation: even when cosmic order is disturbed by insult and exclusion, restoration becomes possible through divine favor and proper settlement.
Janamejaya asks how Dakṣa’s sacrificial rite could still be completed after Śiva, angered by the Goddess’s affront, rose in wrath—seeking a precise account of how the sacrifice was ultimately restored through Śiva’s appeased grace.