Shloka 11
Aśmagīta: Janaka’s Inquiry on Loss, Kāla, and the Limits of Control (अश्मगीता)
तेषां परमदु:खानां बुद्धा भैषज्यमाचरेत् । सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्तत:,जहाँ-तहाँ समस्त प्राणियोंके दुःखद बर्तावसे उनपर जो कुछ बीतता है उसे देखता हुआ मनुष्य दरिद्रतासे प्राप्त होनेवाले उन महान् दुःखोंका निवारण करनेके लिये बुद्धिके द्वारा औषध करे (अर्थात् विचारद्वारा अपने-आपको कुमार्गपर जानेसे रोके)
teṣāṃ paramaduḥkhānāṃ buddhā bhaiṣajyam ācaret | sarvaprāṇabhṛtāṃ vṛttaṃ prekṣamāṇas tatas tataḥ ||
ان شدید دکھوں کے علاج کے لیے دانا کو چاہیے کہ بیدار فہم کو دوا بنائے۔ ہر طرف جانداروں کے طور طریقے دیکھتے ہوئے، اور یہ سمجھتے ہوئے کہ ان کے دردناک رویّے ان پر کیا کیا انجام لاتے ہیں، آدمی کو امتیازِ عقل کو علاج بنا کر خود کو کج راہی میں پھسلنے سے روکنا چاہیے۔
जनक उवाच
Educational Q&A
Discernment (buddhi) is presented as a therapeutic remedy: by carefully observing how harmful conduct leads to suffering for living beings, one should restrain oneself from wrong courses and thereby prevent great misery.
In the Shanti Parva’s instructional setting, King Janaka speaks as a moral teacher, advising a reflective practice: look at real-life examples of suffering caused by misguided behavior and use that insight to correct one’s own path.