Shloka 7
मोक्षधर्मः — स्नेहपाशच्छेदः
Mokṣa-dharma: Cutting the Bonds of Attachment
यदि कोई अपने प्रति अमर्यादित बात कहे--निन्दा या कटुवचन सुनाये तो उसके उन वचनोंको चुपचाप सह ले। किसीके प्रति अहंकार या घमंड न प्रकट करे। कोई क्रोध करे तो भी उससे प्रिय वचन ही बोले। यदि कोई गाली दे तो भी उसके प्रति हितकर वचन ही मुँहसे निकाले ।। प्रदक्षिणं च सव्यं च ग्राममध्ये च नाचरेत् । भैक्षचर्यामनापन्नो न गच्छेत् पूर्वकेतित:
pradakṣiṇaṃ ca savyaṃ ca grāmamadhye ca nācaret | bhaikṣacaryām anāpanno na gacchet pūrvaketitaḥ ||
اگر کوئی بےادبی کرے—نِندا کرے یا کڑوی بات سنائے—تو اسے خاموشی سے سہہ لے اور کسی کے سامنے غرور نہ دکھائے۔ کوئی غصہ کرے تب بھی خوشگوار بات ہی کہے؛ کوئی گالی دے تب بھی بھلائی کی بات ہی زبان پر لائے۔ اور گاؤں کے بیچ دائیں بائیں کر کے دکھاوے کے چکر نہ لگائے؛ ضرورت کے بغیر بھیک مانگنے نہ نکلے؛ اور پہلے سے طے شدہ اشاروں یا خفیہ ملاقاتوں کے انداز میں نہ چلے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain modest, non-showy conduct in public: avoid conspicuous ritual-like circling in the village, do not beg unless necessity compels, and avoid secretive prearranged signaling—cultivating restraint, dignity, and transparency.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. This verse is part of practical guidance on disciplined behavior—how a person (especially one pursuing a restrained or ascetic life) should move and act within society.