Shloka 40
पन्थानो ब्रह्मणस्त्वेते एतै: प्राप्नोति यत्परम् तद् विद्वाननुबुद्धयेत मनसा कर्मनिश्चयम्,समस्त प्राणियोंपर दया, क्षमा, शान्ति, अहिंसा, सत्य, सरलता, अद्रोह, निरभिमानता, लज्जा, तितिक्षा और शम--ये परब्रह्म परमात्माकी प्राप्तिके मार्ग हैं। इनके द्वारा पुरुष परब्रह्मको प्राप्त कर लेता है। इस प्रकार विद्वान् पुरुषको मनके द्वारा कर्मके वास्तविक परिणामका निश्चय समझना चाहिये
panthāno brahmaṇas tv ete etaiḥ prāpnoti yat param | tad vidvān anubuddhyeta manasā karma-niścayam ||
کپِل نے کہا—یہی برہمن تک پہنچانے والے راستے ہیں؛ انہی کے ذریعے انسان اعلیٰ ترین مقام پاتا ہے۔ اس لیے دانا مرد کو چاہیے کہ وہ اپنے من سے عمل کے حقیقی عزم و فیصلہ اور اس کے پھل کے سچے انجام کو صاف طور پر پرکھے۔ تمام جانداروں پر کرُونا (رحم)، کَشما (درگزر)، شانتی، اہنسا، ستیہ، سادگی، اَدروہ (بدخواہی سے پاکی)، نِرابھِمانتا (بے غروری)، لجّا، تِتِکشا (بردباری) اور شَم (نفس کا ضبط)—یہی پرَب्रह्म-پرَماتما کی प्राप्तی کے मार्ग ہیں۔
कपिल उवाच
Educational Q&A
Ethical virtues are presented as concrete ‘paths’ to realizing Brahman; the wise should mentally discern the true nature and outcome of actions, aligning conduct with compassion, non-violence, truth, humility, forbearance, and self-restraint.
In the Shanti Parva’s instructional setting, Kapila is speaking as a teacher of liberation, summarizing the means to attain the Supreme and urging reflective discernment (manasā) about action (karma) and its decisive import (niścaya).