Shloka 21
परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269
वे अपने-अपने कर्मोसे ही परिपुष्ट थे। उनकी तपस्या घोर रूप धारण कर चुकी थी। वे आश्चर्यजनक सदाचारका पालन करते थे और उसका उन्हें पुरातन, शाश्वत एवं अविनाशी ब्रह्मरूप फल प्राप्त होता था ।। अशवनुवद्धिश्नरितुं किंचिद् धर्मेषु सूक्ष्मताम् । निरापद्धर्म आचारो ह्ुप्रमादोडपराभव:,धर्मोमें जो किंचित् सूक्ष्मता है, उसका आचरण करनेमें कितने ही लोग असमर्थ हो जाते हैं। वास्तवमें वेदोक्त आचार और धर्म आपत्तिसे रहित है। उसमें न तो प्रमाद है और न पराभव ही है
te sva-sva-karmabhir eva paripuṣṭāḥ; teṣāṁ tapasā ghora-rūpaṁ dhṛtam; te āścaryaṁ sad-ācāraṁ caranti sma, yasya tebhyaḥ purātanaṁ śāśvataṁ cāvināśi brahma-rūpaṁ phalaṁ prāpyate. dharmeṣu yat kiñcid sūkṣmatā, tām anuṣṭhātuṁ bahavo ’śaknuvanti. vastutaḥ vedokta ācāro dharmaś ca nirāpadaḥ; na tatra pramādo ’sti na ca parābhavaḥ.
کپِل نے کہا—وہ اپنے اپنے سْوَدھرم کے اعمال ہی سے پرورش پاتے اور مضبوط ہوتے تھے؛ ان کی ریاضت نہایت گھور ہو چکی تھی۔ وہ حیرت انگیز سَدَآچار پر قائم رہتے اور اسی سے قدیم، ابدی، لازوال پھل—یعنی برہمن—کو پاتے تھے۔ مگر دھرم میں جو لطافت ہے، اسے عمل میں لانا بہتوں کے بس کی بات نہیں۔ حقیقت یہ ہے کہ وید کے بتائے ہوئے آچار اور دھرم بےخطر ہیں؛ ان میں نہ غفلت ہے نہ شکست۔
कपिल उवाच
Educational Q&A
Dharma has subtle nuances that many fail to practice; however, Veda-grounded conduct is portrayed as a secure path—free from negligence and leading ultimately to the imperishable fruit of Brahman when pursued with disciplined austerity and good conduct.
Kapila is describing exemplary practitioners who are strengthened by their own duties and intense tapas, whose steadfast sadācāra yields Brahman as the highest result; he then contrasts this ideal with the common difficulty people face in grasping and enacting dharma’s subtle points, affirming the reliability of Vedic dharma.