Shloka 28
मोक्षोपाय-निर्णयः
Determination of the Means to Liberation
Devanagari script
यो राज्ञो दम्भमोहेन किंचित् कुर्यादसाम्प्रतम् । सर्वोपायैर्नियम्य: स तथा पापान्निवर्तते,यदि कोई मनुष्य दम्भ या मोहके कारण राजाके साथ किंचिन्मात्र भी कोई अनुचित बर्ताव करने लगे तो सभी उपायोंसे उसका दमन करना चाहिये। ऐसा करनेपर वह पापकर्मसे दूर हट जाता है
Translation
اگر کوئی شخص تکبر یا فریبِ نظر کے باعث بادشاہ کے ساتھ ذرا سا بھی نامناسب برتاؤ کرے تو ہر تدبیر سے اسے قابو میں رکھنا چاہیے؛ ایسا کرنے سے وہ گناہ کے کاموں سے باز آ جاتا ہے۔
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
दम्भ-मोहेनby arrogance and delusion
दम्भ-मोहेन:
Karana
TypeNoun
Rootदम्भ + मोह
FormMasculine, Instrumental, Singular
किञ्चित्something; even a little
किञ्चित्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित्
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
Karma
TypeVerb
Rootकृ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
असाम्प्रतम्improper; not appropriate
असाम्प्रतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअसाम्प्रत
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्व-उपायैःby all means/measures
सर्व-उपायैः:
Karana
TypeNoun
Rootसर्व + उपाय
FormMasculine, Instrumental, Plural
नियम्यःto be restrained; should be restrained
नियम्यः:
Karma
TypeVerbal adjective
Rootनि-यम्
FormMasculine, Nominative, Singular, ya (gerundive; to be restrained)
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus; in that way
तथा:
Karana
TypeIndeclinable
Rootतथा
पापात्from sin/evil
पापात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपाप
FormNeuter, Ablative, Singular
निवर्ततेturns back; desists
निवर्तते:
Karta
TypeVerb
Rootनि-वृत्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
Speaker
हुमत्सेन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes