Shloka 45
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थित: । विमृश्य तेन कालेन पत्न्या: संस्थाव्यतिक्रमम्,महाज्ञानी तपोनिष्ठ मेधातिथि गौतम उस समय पत्नीके वधके अनौचित्यपर विचार करके अधिक संतप्त हो गये। वे दुःखसे आँसू बहाते हुए वेदाध्ययन और धैर्यके प्रभावसे किसी तरह अपनेको सँभाले रहे और पश्चात्ताप करते हुए मन-ही-मन इस प्रकार कहने लगे --
Medhātithir mahāprājño Gautamas tapasi sthitaḥ | vimṛśya tena kālena patnyāḥ saṁsthāvyatikramam ||
مہاذہین اور ریاضت میں ثابت قدم میدھاتِتھی گوتم نے اس وقت بیوی کے قتل کی نامناسبی پر غور کیا اور سخت رنجیدہ ہو گیا۔ ویدوں کے مطالعے اور ضبطِ نفس کی قوت سے اس نے کسی طرح اپنے آپ کو سنبھالا؛ پھر ندامت سے بھر کر دل ہی دل میں کہنے لگا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when one believes oneself justified, dharma requires reflective scrutiny of one’s actions—especially violence within intimate bonds. The verse highlights ethical self-examination, restraint, and repentance as marks of true wisdom and ascetic discipline.
Bhishma describes the sage Medhātithi Gautama, who, after considering the wrongness of killing his wife, becomes overwhelmed with grief. He steadies himself through Vedic discipline and composure, then begins an inward, remorseful reflection.