Shloka 37
जाजलिर्वाच न वै मुनीनां शृणुम: सम तत्त्वं पृच्छामि ते वाणिज कष्टमेतत् । पूर्वे पूर्वे चास्य नावेक्षमाणा नात: पर तमृषय: स्थापयन्ति,जाजलिने पूछा--वैश्यप्रवर! मैंने आत्मयाजी मुनियोंके समीप तुम्हारेद्वारा प्रतिपादित तत्त्वको कभी नहीं सुना। सम्भवत: यह समझनेमें कठिन भी है, क्योंकि पूर्वकालीन महर्षियोंने उसके ऊपर विशेष विचार नहीं किया है। जिन्होंने विचार किया है, उन्होंने भी उत्तम होनेपर भी इस धर्मकी जगत्में स्थापना नहीं की है; अतः मैं तुमसे ही पूछता हूँ
Jājaliḥ uvāca—na vai munīnāṁ śṛṇumaḥ sama-tattvaṁ pṛcchāmi te vāṇija kaṣṭam etat | pūrve pūrve cāsya nāvekṣamāṇā nātaḥ paraṁ tam ṛṣayaḥ sthāpayanti ||
جَاجَلی نے کہا: اے ویشیہ شریشٹھ تاجر! جو برابری کے سچ کا اصول تم بیان کرتے ہو، میں نے اسے کبھی رشیوں کے درمیان نہیں سنا۔ اسے سمجھنا واقعی دشوار ہے۔ قدیم مہارشیوں نے اس پر باریک نظر نہیں ڈالی؛ اور جنہوں نے غور بھی کیا، انہوں نے بھی—اس کے بہترین ہونے کے باوجود—اس دھرم کو دنیا میں قائم نہیں کیا۔ اس لیے میں تم ہی سے پوچھتا ہوں—مجھے اسے سمجھا دو۔
चुलाधार उवाच
Educational Q&A
The verse frames a key ethical claim—Culādhāra’s ‘sama-tattva’ (impartial, equal regard) is presented as a high dharma that even many sages did not fully examine or successfully establish in society. Jājali’s response highlights that true dharma may be subtle, counter-traditional, and requires careful inquiry rather than mere reliance on precedent.
In the Jājali–Culādhāra dialogue of Śānti Parva, the ascetic Jājali admits he has not heard such a doctrine among sages and finds it difficult. He notes that ancient seers did not sufficiently reflect on it or institutionalize it, and therefore he directly asks the merchant Culādhāra to explain and clarify the teaching.