Shloka 40
वायुर्भीमो भीमनादो महौजा: स सर्वेषां प्राणिनां प्राणभूत: । नानावृत्ति्देहिनां देहभेदे तस्माद् वायुर्देवदेवो विशिष्ट:,भयंकर शब्द करनेवाला महान् बलशाली भयानक प्राणवायु ही समस्त प्राणियोंका प्राणस्वरूप है। वही देहधारियोंके देहका नाश होनेपर नाना प्रकारके रूपों या शरीरोंको प्राप्त होता है। अतः इस शरीरके भीतर देवाधिदेव वायु (प्राण) ही सबसे श्रेष्ठ है
vāyur bhīmo bhīmanādo mahaujāḥ sa sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇabhūtaḥ | nānāvṛttir dehināṃ dehabhede tasmād vāyur devadevo viśiṣṭaḥ ||
بھیشم نے کہا—ہیبت ناک گرج والا، عظیم قوت رکھنے والا، بھیم-صورت وایو ہی تمام جانداروں کی جان (پرَان) ہے۔ جب جسم داروں کا جسم ٹوٹتا ہے تو وہی پران-وایو طرح طرح کی گتیاں اور صورتیں اختیار کرتا ہے۔ اس لیے اسی بدن کے اندر پران کی صورت میں دیوتاؤں کا دیوتا وایو ہی سب سے برتر قرار دیا گیا ہے۔
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Vāyu, understood as prāṇa (the vital life-breath), is the sustaining principle of all beings and is supreme within the body; even at death, prāṇa is described as taking diverse courses, emphasizing its primacy over the perishable body.
Bhīṣma (Pitāmaha) is instructing on the hierarchy of inner powers and the nature of life within the body, identifying Vāyu/prāṇa as the foremost principle and linking Bhīma’s awe-inspiring power to his origin in Vāyu.