Shloka 32
एवं स्वस्थात्मन: साधो: सर्वत्र समदर्शिन: । षण्मासान्नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते,सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम, क्रोध, लोभ, भय और पाँचवाँ स्वप्र--ये पाँच दोष बताये हैं उनका पूर्णतया उच्छेद करे। इनमेंसे क्रोधको शम (मनोनिग्रह) के द्वारा जीते, कामको संकल्पके त्यागद्वारा पराजित करे तथा धीर पुरुष सत्वगुणका सेवन करनेसे निद्राका उच्छेद कर सकता है इस प्रकार स्वस्थचित्त और सर्वत्र समदर्शी रहकर कर्मफलका उल्लंघन करके छः महीनेतक नित्य योगाभ्यास करनेवाला श्रेष्ठ योगी वेदोक्त परब्रह्म परमात्माका साक्षात्कार कर लेता है
vyāsa uvāca | evaṁ svasthātmanāḥ sādhoḥ sarvatra samadarśinaḥ | ṣaṇmāsān nityayuktasya śabdabrahmātivartate, sattvasaṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
ویاس نے کہا—یوں جو نیک شخص باطن میں تندرست اور ہر حال میں یکساں نظر رکھنے والا ہو، اور چھ ماہ تک نِتّیہ یوگ میں منضبط رہے، وہ ‘شبد-برہمن’—یعنی محض مقدس آواز اور شاستری عبارت کے درجے—سے آگے بڑھ جاتا ہے۔ سَتْو کی پرورش سے ثابت قدم سالک نیند (جڑت اور غفلت) کو کاٹ دینے کے لائق ہوتا ہے۔ اس طرح باطنی صحت اور بےطرفی میں قائم رہ کر، اور عمل کے پھل کی وابستگی سے اوپر اٹھ کر، وہ ویدوں میں بیان کردہ پرم برہمن کا براہِ راست مشاہدہ (ساکشاتکار) کر لیتا ہے۔
व्यास उवाच
Educational Q&A
Steady-minded equanimity and constant yogic discipline, supported by cultivating sattva, enables a practitioner to overcome dullness (symbolized by sleep) and to move beyond merely scriptural/verbal knowledge (śabda-brahman) toward direct realization of the supreme Brahman.
Vyāsa continues an instructional passage in Śānti Parva, describing the marks and method of an accomplished yogin: equal vision in all contexts, sustained practice for a defined period, and inner purification through sattva, culminating in transcendence of purely textual learning and attainment of realization.