Shloka 1
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
ऑपन--माज बछ। जि एकत्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: शुकदेवजीका प्रश्न और व्यासजीका उनके प्रश्नोंका उत्तर देते हुए कालका स्वरूप बताना युधिछिर उवाच आद्यन्तं सर्वभूतानां ज्ञातुमिच्छामि कौरव । ध्यानं कर्म च काल॑ च तथैवायुर्युगे युगे,युधिष्ठिरने पूछा--कुरुनन्दन! अब मैं यह जानना चाहता हूँ कि सम्पूर्ण भूतोंकी उत्पत्ति किससे होती है? उनका अन्त कहाँ होता है? परमार्थकी प्राप्तिके लिये किसका ध्यान और किस कर्मका अनुष्ठान करना चाहिये? कालका क्या स्वरूप है? तथा भिन्न-भिन्न युगोंमें मनुष्योंकी कितनी आयु होती है?
yudhiṣṭhira uvāca | ādyantaṁ sarvabhūtānāṁ jñātum icchāmi kaurava | dhyānaṁ karma ca kālaṁ ca tathaivāyur yuge yuge ||
یُدھِشٹھِر نے کہا—اے کَورو! میں تمام جانداروں کی ابتدا اور انتہا جاننا چاہتا ہوں۔ اعلیٰ ترین بھلائی کے لیے کس کا دھیان کیا جائے اور کس عمل کا اہتمام کیا جائے؟ زمان (کال) کی حقیقت کیا ہے، اور ہر ہر یُگ میں انسان کی عمر کتنی ہوتی ہے؟
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-centered inquiry: to understand cosmic origins and dissolution, the right objects of meditation and action for the highest good, the nature of Time (kāla), and how human lifespan varies across the yugas—linking ethical practice with metaphysical understanding.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira addresses his teacher/interlocutor as “Kaurava” and poses a set of foundational questions about cosmology, spiritual discipline (dhyāna and karma), Time, and yuga-based human longevity, preparing the ground for an extended doctrinal reply.