Shloka 50
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
Devanagari script
भूतानां तु विपर्यासं कुरुते भगवानिति । न होतावद् भवेद् गम्यं न यस्मात् प्रभवेत् पुन:
Translation
بھگوان کال ہی تمام جانداروں کی حالتوں میں الٹ پھیر کر دیتا ہے۔ اس کی اس عظمت کو کوئی بھی حقیقتاً سمجھ نہیں پاتا۔ کال کی ہیبت و مہیمہ کے آگے مغلوب ہو کر انسان کچھ بھی کرنے کے قابل نہیں رہتا۔
Word by Word
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत (भू + क्त)
FormNeuter, Genitive, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
विपर्यासम्reversal/overturning
विपर्यासम्:
Karma
TypeNoun
Rootविपर्यास
FormMasculine, Accusative, Singular
कुरुतेdoes/makes
कुरुते:
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
होतावत्so much/that far (reading uncertain)
होतावत्:
TypeIndeclinable
Rootहोतावत् (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
भवेत्would be/might be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू (भवने)
FormOptative, Parasmaipada, Third, Singular
गम्यम्understandable/knowable
गम्यम्:
TypeAdjective
Rootगम्य (गम् + यत्)
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
यस्मात्from whom/wherefrom/because of whom
यस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
प्रभवेत्would arise/originate
प्रभवेत्:
TypeVerb
Rootप्र + भू (प्रभवने)
FormOptative, Parasmaipada, Third, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Speaker
श॒क्र उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes