Previous Verse
Next Verse

Shloka 203

Adhyāya 223: Nāradasya Guṇa-kathana

Catalogue of Nārada’s Virtues

कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर । तुमने बहुत वर्षोतक राजलक्ष्मीसे सुशोभित हो विहारमें समय बिताया है। उस समय सुवर्णकी-सी कान्तिवाली सहस्रों देवांगनाएँ जो सब-की-सब पद्ममालाओंसे अलंकृत होती थीं

śakra uvāca | katham adya tadā caiva manas te dānaveśvara | tvaṁ bahu-varṣotka-rāja-lakṣmyā suśobhito vihāre samayaṁ vyatītavān asi | tadā suvarṇa-kānti-valyaḥ sahasraśo devāṅganāḥ sarvāḥ padma-mālābhir alaṅkṛtāḥ tava purato nṛtyaṁ cakruḥ | dānavarāja! teṣu dineṣu tava manasaḥ kā avasthā āsīt, adhunā ca kīdṛśī? ||

شَکر نے کہا—“اے دانوؤں کے سردار! آج تمہارا دل کیسا ہے اور اُس وقت کیسا تھا؟ تم نے بہت برسوں تک شاہی لکشمی کی آب و تاب سے آراستہ ہو کر عیش و عشرت میں وقت گزارا۔ اُن دنوں سونے جیسی درخشانی والی، کنول کی مالاؤں سے مزین ہزاروں دیوانگنائیں تمہارے سامنے رقص کرتی تھیں۔ اے دانو راج! اُن ایّام میں تمہارے دل کی کیفیت کیا تھی، اور اب کیسی ہے؟”

कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
तदाthen/at that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
दानवेश्वरO lord of the Danavas
दानवेश्वर:
TypeNoun
Rootदानव-ईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

शक्र उवाच

शक्र (Indra)
दानवेश्वर (lord of the Dānavas)
दानवराज (king of the Dānavas)
देवाङ्गनाएँ (celestial maidens)
राजलक्ष्मी (royal fortune)
पद्ममालाएँ (lotus garlands)

Educational Q&A

The verse prompts ethical self-examination: worldly power, luxury, and sensual enjoyment are unstable, so one should compare the mind in prosperity with the mind in decline and learn detachment, humility, and steadiness.

Indra addresses the Dānava king, recalling his long period of royal splendor and entertainment by celestial maidens, and asks how his mental state during that peak compares with his present condition—setting up a reflection on fortune’s change and inner discipline.