Adhyāya 223: Nāradasya Guṇa-kathana
Catalogue of Nārada’s Virtues
कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर । तुमने बहुत वर्षोतक राजलक्ष्मीसे सुशोभित हो विहारमें समय बिताया है। उस समय सुवर्णकी-सी कान्तिवाली सहस्रों देवांगनाएँ जो सब-की-सब पद्ममालाओंसे अलंकृत होती थीं
śakra uvāca | katham adya tadā caiva manas te dānaveśvara | tvaṁ bahu-varṣotka-rāja-lakṣmyā suśobhito vihāre samayaṁ vyatītavān asi | tadā suvarṇa-kānti-valyaḥ sahasraśo devāṅganāḥ sarvāḥ padma-mālābhir alaṅkṛtāḥ tava purato nṛtyaṁ cakruḥ | dānavarāja! teṣu dineṣu tava manasaḥ kā avasthā āsīt, adhunā ca kīdṛśī? ||
شَکر نے کہا—“اے دانوؤں کے سردار! آج تمہارا دل کیسا ہے اور اُس وقت کیسا تھا؟ تم نے بہت برسوں تک شاہی لکشمی کی آب و تاب سے آراستہ ہو کر عیش و عشرت میں وقت گزارا۔ اُن دنوں سونے جیسی درخشانی والی، کنول کی مالاؤں سے مزین ہزاروں دیوانگنائیں تمہارے سامنے رقص کرتی تھیں۔ اے دانو راج! اُن ایّام میں تمہارے دل کی کیفیت کیا تھی، اور اب کیسی ہے؟”
शक्र उवाच
The verse prompts ethical self-examination: worldly power, luxury, and sensual enjoyment are unstable, so one should compare the mind in prosperity with the mind in decline and learn detachment, humility, and steadiness.
Indra addresses the Dānava king, recalling his long period of royal splendor and entertainment by celestial maidens, and asks how his mental state during that peak compares with his present condition—setting up a reflection on fortune’s change and inner discipline.