Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

श्रीशक्रसंवादः — The Dialogue of Śrī

Lakṣmī) and Śakra (Indra

मुनिश्च स्थात्‌ सदा विप्रो दैवतं च सदा भवेत्‌ । कुट॒म्बिको धर्मकाम: सदास्वप्रश्न भारत

muniś ca sthāt sadā vipro daivataṃ ca sadā bhavet | kuṭambiko dharmakāmaḥ sadāsvapraśna bhārata bharatanandana ||

بھیشم نے کہا—برہمن کو اپنے چال چلن میں ہمیشہ منی کے مانند رہنا چاہیے اور اسے ہمیشہ دیوتا کے مانند سمجھا جانا چاہیے۔ گھر گرہستی میں رہتے ہوئے بھی اسے مسلسل دھرم کی خواہش رکھ کر دھرم کی پیروی کرنی چاہیے، اور نیند و سستی کو اپنے قریب نہ آنے دے، اے بھارت نندن۔

मुनिःa sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
स्यात्should be / may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
विप्रःa brahmin
विप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
दैवतम्a deity / divine being
दैवतम्:
Karta
TypeNoun
Rootदैवत
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
भवेत्should become / should be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कुटुम्बिकःa householder (family man)
कुटुम्बिकः:
Karta
TypeNoun
Rootकुटुम्बिक
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मकामःdesirous of dharma
धर्मकामः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
अस्वप्रश्नःone for whom sleep is not (i.e., sleepless / not given to sleep)
अस्वप्रश्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootअस्वप्रश्न
FormMasculine, Nominative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
भरतनन्दनO descendant/son of Bharata
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
B
Bharata (Yudhiṣṭhira as addressee)
B
Bharatanandana (Yudhiṣṭhira as addressee)
V
vipra (brahmin)
M
muni (sage)
K
kuṭambika (householder)

Educational Q&A

Even within household life, a brahmin should live with the inner discipline of a sage—steadfast in dharma, worthy of reverence, and vigilant against sleep and laziness that weaken righteous effort.

In the Shanti Parva’s instruction on righteous living, Bhishma addresses Yudhiṣṭhira (as ‘Bharata’ and ‘Bharatanandana’) and describes the ethical ideal of a brahmin/householder: continual commitment to dharma and active self-control.