Shloka 14
श्रीशक्रसंवादः — The Dialogue of Śrī
Lakṣmī) and Śakra (Indra
Devanagari script
(अदत्त्वा योउतिथिभ्योऊचन्न न भुडुक्ते सोडतिथिप्रिय: । अदत्त्वान्न दैवतेभ्यो यो न भुडुक्ते स दैवतम् ।।
Transliteration
bhīṣma uvāca |
adattvā yo ’tithibhyo ’śnan na bhuṅkte so ’tithipriyaḥ |
adattvānnaṃ daivatebhyo yo na bhuṅkte sa daivatam ||
abhuktavatsu nāśnānḥ satataṃ yastu vai dvijaḥ |
abhojanena tenāsya jitaḥ svargo bhavaty uta ||
Translation
بھیشم نے کہا—جو مہمانوں کو کھانا دیے بغیر خود نہیں کھاتا، وہ مہمانوں کا محبوب ہے؛ اور جو دیوتاؤں کو نذر کیے بغیر کھانا نہیں کھاتا، وہ دیوتاؤں کا بھکت ہے۔ اور جو دویج، جب تک خادم، زیرِکفالت لوگ اور مہمان نہ کھا لیں، برابر خود بھی کھانے سے باز رہتا ہے، وہ اس ترکِ طعام کے پُنّیہ سے سَورگ لوک کو پا لیتا ہے۔
Word by Word
अदत्त्वाwithout giving (having not given)
अदत्त्वा:
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-भाव
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतिथिभ्यःto guests
अतिथिभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
भुङ्क्तेeats
भुङ्क्ते:
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतिथिप्रियःdear to guests / guest-loving
अतिथिप्रियः:
TypeAdjective
Rootअतिथिप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अदत्त्वाwithout giving
अदत्त्वा:
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-भाव
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दैवतेभ्यःto the deities
दैवतेभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
भुङ्क्तेeats
भुङ्क्ते:
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दैवतम्a devotee of the gods / godly (one devoted to deities)
दैवतम्:
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभुक्तवत्सुwhen (others) have not eaten / among the unfed
अभुक्तवत्सु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअभुक्तवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
अश्नानःnot eating
अश्नानः:
Karta
TypeVerb
Rootअश् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त, active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सततम्always
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
द्विजःa twice-born (brahmin etc.)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभोजनेनby (that) fasting / non-eating
अभोजनेन:
Karana
TypeNoun
Rootअभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तेनby that
तेन:
Karana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अस्यof him
अस्य:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
जितःconquered/won
जितः:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वर्गःheaven
स्वर्गः:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवतिbecomes / is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
उतalso/indeed
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Speaker
भीष्य उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaA
atithi (guest)D
daivata (gods/deities)D
dvija (twice-born)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes