Shloka 14
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
प्रकीर्णमेष भारं हि यद्वद् धार्येत दस्युभि: । प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा,जैसे चोर या लुटेरे किसीकी भेड़को मारकर उसे कंधेपर उठाये हुए जबतक भागते हैं तबतक उन्हें सारी दिशाओंमें पकड़े जानेका भय बना रहता है; और जब मार्गको प्रतिकूल समझकर उस भेड़के बोझको अपने कंधेसे उतार फेंकते हैं तब अपनी अभीष्ट दिशाको सुखपूर्वक चले जाते हैं। उसी प्रकार अज्ञानी मनुष्य जबतक सांसारिक कर्मरूप बोझको ढोते हैं तबतक उन्हें सर्वत्र भय बना रहता है; और जब उसे त्याग देते हैं, तब शान्तिके भागी हो जाते हैं
prakīrṇam eṣa bhāraṃ hi yadvat dhāryeta dasyubhiḥ | pratilomāṃ diśaṃ buddhvā saṃsāram abudhās tathā ||
بھیشم نے کہا—جس طرح ڈاکو ایک بھیڑ کو مار کر اس کا بوجھ کندھوں پر اٹھائے بھاگتے رہتے ہیں تو ہر سمت سے پکڑے جانے کا خوف انہیں گھیرے رکھتا ہے؛ مگر جب انہیں معلوم ہو جائے کہ راستہ الٹا پڑ رہا ہے اور وہ وہ بوجھ کندھوں سے پھینک دیں، تو اپنی مطلوبہ سمت میں بےفکری سے چل پڑتے ہیں۔ اسی طرح نادان لوگ جب تک دنیاوی اعمال کا بوجھ اٹھائے رکھتے ہیں، ہر طرف سے خوف میں مبتلا رہتے ہیں؛ اور جب اسے ترک کر دیتے ہیں تو وہی سکون کے حق دار بن جاتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Worldly engagement, when clung to as a personal burden, breeds pervasive fear and insecurity; recognizing its adverse consequences and relinquishing attachment to it leads to inner peace (śānti).
Bhishma uses a vivid analogy: robbers flee with a stolen carcass, fearing capture from all sides, until they drop the load and escape safely. He applies this to ordinary people who carry the ‘burden’ of samsaric action and anxiety until they abandon it and attain peace.