Shloka 29
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
तस्मादात्मवता वर्ज्य रजश्न॒ तम एव च । रजस्तमोभ्यां निर्मुक्त सत्त्वं निर्मलतामियात्,अतः जितात्मा पुरुषको रजोगुण और तमोगुणका त्याग ही करना चाहिये। इन दोनोंसे छूट जानेपर बुद्धि निर्मल हो जाती है
tasmād ātmavatā varjye rajas tama eva ca | rajastamobhyāṁ nirmuktaṁ sattvaṁ nirmalatām iyāt ||
بھیشم نے کہا—پس نفس پر قابو رکھنے والے کو رَجَس اور تَمَس دونوں ترک کرنے چاہییں۔ جب رَجَس و تَمَس سے رہائی ملتی ہے تو سَتْو پاکیزگی حاصل کرتا ہے؛ اور اسی پاکیزگی سے دل و دماغ روشن ہو کر صحیح تمیز اور راست کردار کے لائق بنتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate ethical clarity, one should abandon the agitating force of rajas and the deluding inertia of tamas; when these are removed, sattva becomes pure, enabling clear judgment and steadiness in dharma.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising on inner discipline and right conduct, explaining how mastery over the guṇas—especially rejecting rajas and tamas—leads to a purified, lucid disposition.