Shloka 34
Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati
Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal
तद्धत् सोमगुणा जिद्ना गन्धस्तु पृथिवीगुण: । श्रोत्रं नभोगुणं चैव चक्षुरग्नेर्गुणस्तथा । स्पर्श वायुगुणं विद्यात् सर्वभूतेषु सर्वदा,जिह्ना जलका कार्य है, प्राणेन्द्रिय पृथ्वीका कार्य है, श्रवणेन्द्रिय आकाशका और नेत्रेन्द्रिय अग्निका कार्य है तथा सम्पूर्ण भूतोंमें त्वचा नामकी इन्द्रियको सदा वायुका कार्य समझना चाहिये
tad dhrāt somaguṇā jihvā gandhas tu pṛthivīguṇaḥ | śrotraṃ nabhoguṇaṃ caiva cakṣur agner guṇas tathā | sparśaṃ vāyuguṇaṃ vidyāt sarvabhūteṣu sarvadā ||
بھیشم نے کہا—زبان کو سوم کے گُن (ذائقہ/رس) سے وابستہ سمجھو؛ خوشبو زمین کا گُن ہے۔ سماعت آکاش (فضا) کا گُن ہے اور بینائی آگ کا گُن ہے۔ اور لمس کو ہمیشہ، ہر جاندار میں، ہوا کا گُن جاننا چاہیے۔ یوں حواس اپنے اپنے کام عناصر کی صفات کے ذریعے انجام دیتے ہیں۔
भीष्म उवाच