Shloka 10

Devanagari script

अर्यमा चैव भगवान्‌ ये चास्य तनया विभो । एते प्रदेशा: कथिता भुवनानां प्रभावना:,प्रभो! भगवान्‌ अर्यमा और उनके सभी पुत्र--ये प्रदेश (आदेश देनेवाले शासक) तथा प्रभावन (उत्तम स्रष्टा) कहे गये हैं

Transliteration

aryamā caiva bhagavān ye cāsya tanayā vibho | ete pradeśāḥ kathitā bhuvanānāṃ prabhāvanāḥ prabho ||

Translation

بھیشم نے کہا—اے صاحبِ اقتدار! بھگوان آریَمَن اور اس کے تمام فرزند ‘پردیش’ یعنی صاحبِ اختیار حاکم، اور ‘پربھاون’ یعنی جہانوں کو قوت دینے والے و قائم رکھنے والے قرار دیے گئے ہیں۔

Word by Word

• अर्यमा: Aryaman (a deity)
• अर्यमा: Karta
• Type: Noun
• Root: अर्यमा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• भगवान्: the venerable/lordly one
• भगवान्: Karta
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ये: who/which (those who)
• ये: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अस्य: of him/of this
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तनयाः: sons
• तनयाः: Karta
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विभो: O mighty one
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• एते: these
• एते: Karta
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रदेशाः: regions/quarters
• प्रदेशाः: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कथिताः: are said/declared
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) → कथित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन, कर्मणि/भावे (past passive participle)

• भुवनानाम्: of the worlds
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• प्रभावनाः: promoters/causers (of prosperity/power)
• प्रभावनाः: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रभावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रभो: O lord
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Aryaman
• sons of Aryaman
• the worlds (bhuvanāni)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse presents a dharmic model of cosmic administration: Aryaman and his lineage are described as empowered overseers who govern and strengthen the worlds, implying that order and flourishing arise from delegated, rightful authority.

What is happening in the narrative?

In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he enumerates divine powers and their functions; here he identifies Aryaman and his sons as authoritative governors and sustainers within the cosmic hierarchy.