Shloka 4
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा । आक्रीडा विविधा राजन पद्मिन्यश्वैव काज्चना:,परम बुद्धिमान् देवताओंके ये जो स्थान बताये जाते हैं, उनके रूप-रंग अनेक प्रकारके हैं। फल भी नाना प्रकारके हैं। देवताओंके यहाँ इच्छानुसार विचरनेवाले दिव्य विमान तथा दिव्य सभाएँ होती हैं। राजन! उनके यहाँ नाना प्रकारके क्रीडास्थल तथा सुवर्णमय कमलोंसे सुशोभित बावलियाँ होती हैं
divyāni kāmacārīṇi vimānāni sabhās tathā | ākrīḍā vividhā rājan padminyaś caiva kāñcanāḥ ||
بھیشم نے کہا—دیولोक میں خواہش کے مطابق چلنے والے آسمانی وِمان اور درخشاں سبھا-بھون بھی ہیں۔ اے راجن، وہاں طرح طرح کے تفریحی باغ اور کھیل کے میدان ہیں، اور سونے کے کنولوں سے بھرے تالاب اور باولیاں بھی ہیں۔ یوں داناؤں کے بیان کردہ دیوتاؤں کے دھام گوناگوں صورتوں اور لذتوں سے آراستہ ہیں—جو اعلیٰ پُنّیہ سے پیدا ہونے والے ثمرات کو ظاہر کرتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights the attractive, richly adorned enjoyments of the divine worlds—vimānas, assembly-halls, and pleasure-grounds—pointing to the doctrine of karma-phala: refined, desirable experiences arise as results of accumulated merit (puṇya).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king on dharma and its results. Here he describes the splendor of the gods’ abodes—vehicles that move by will, divine halls, and golden lotus-ponds—as part of an account of higher realms and the fruits of virtuous conduct.