Shloka 15
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
विषयेभ्यो नमस्कुर्याद् विषयान्न च भावयेत् । साम्यमुत्पाद्य ममसा मनस्येव मनो दधत्,विषयोंको दूरसे ही नमस्कार करे और कभी उनका अपने मनमें चिन्तन न करे। मनसे समताकी भावना करके मनका मनमें ही लय करे
viṣayebhyo namaskuryād viṣayān na ca bhāvayet | sāmyam utpādya manasā manasy eva mano dadhat ||
حواس کے موضوعات کو دور ہی سے سلام کرے، مگر انہیں دل و دماغ میں نہ بسائے۔ اپنے باطن میں برابری (سمتا) پیدا کر کے، ذہن کو ذہن ہی میں ٹھہرا دے—یعنی اسے اسی کی بنیاد میں جذب کر دے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not feed desire by mentally rehearsing sense-objects. Instead, cultivate equanimity and turn attention inward so the mind rests in itself—an instruction in vairāgya (dispassion) and inner steadiness.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the disciplines that lead to peace. Here he gives a practical yogic-ethical method: keep sense-objects at a respectful distance, avoid rumination, and stabilize the mind through inner balance.