Shloka 12
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
अमृतं ब्राह्मणोच्छिष्टं जनन्या हृदयं कृतम् । तज्जना: पर्युपासन्ते सत्यं सन्त: समासते,ब्राह्यणगको भोजन करानेके बाद बचा हुआ अन्न अमृत है। वह माताके स्तन्यकी भाँति हितकर है। उसको जो लोग सेवन करते हैं, वे श्रेष्ठ पुरुष सत्यस्वरूप परबत्रह्म परमात्माको प्राप्त कर लेते हैं
amṛtaṃ brāhmaṇocchiṣṭaṃ jananyā hṛdayaṃ kṛtam | taj janāḥ paryupāsante satyaṃ santaḥ samāsate ||
بھیشم نے کہا: برہمن کے کھانے کے بعد بچا ہوا اناج امرت کے مانند ہے؛ اسے ماں کے دل کی طرح سراسر خیر و شفقت سے بنا ہوا سمجھا گیا ہے۔ جو لوگ ادب و عقیدت کے ساتھ اسے تناول کرتے ہیں وہ نیک لوگ سچ میں ٹھہرتے ہیں اور حقیقتِ سچ—پرَب्रह्म—کو پا لیتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Reverence toward the virtuous—symbolized by honoring and partaking of a Brahmin’s ucchiṣṭa—is presented as a dharmic act that purifies and leads one toward Satya (the Real/Truth).
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he praises a specific dharmic practice: treating the remnants of a Brahmin’s meal as sacred and beneficial, likening it to a mother’s nurturing care, and stating its spiritual fruit as abiding in Truth.