Shloka 4
Jāpakānāṃ Gatiḥ — The Destinies of Japa-Practitioners (Śānti Parva 12.190)
सत्यं दानमथाद्रोह आनृशंस्यं त्रपा घृणा । तपश्न दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः,जिसमें सत्य, दान, द्रोह न करनेका भाव, क्रूरताका अभाव, लज्जा, दया और तप-ये सदगुण देखे जाते हैं, वह ब्राह्मण माना गया है
satyaṃ dānam athādroha ānṛśaṃsyaṃ trapā ghṛṇā | tapaś ca dṛśyate yatra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ ||
بھاردواج نے کہا—جس شخص میں سچائی، دان، اَدروہ (عدمِ ایذا)، اَنُرشَنسیتا (سنگ دلی کا فقدان)، حیا، رحم اور تپسیا (ریاضت) کے اوصاف پائے جائیں، وہی برہمن سمجھا گیا ہے۔
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Brahminhood is defined by observable ethical qualities—truth, generosity, non-harm, kindness, modesty, compassion, and disciplined austerity—rather than merely by birth or external markers.
In the Śānti Parva’s dharma-discourse, Bharadvāja states a normative criterion for identifying a brāhmaṇa: the presence of specific virtues in a person’s conduct and character.