Shloka 26
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम् । अतः: पर क्षेत्रविदो वदन्ति प्रावर्तयद् यो भुवनानि सप्त
sacetanam jīvaguṇaṃ vadanti sa ceṣṭate ceṣṭayate ca sarvam | ataḥ para kṣetravido vadanti prāvartayad yo bhuvanāni sapta ||
وہ جیو کے گُن کو شعور سے آراستہ کہتے ہیں؛ وہ خود بھی عمل کرتا ہے اور سب کو عمل پر لگاتا ہے۔ اسی لیے میدانِ جسم کے عارف کہتے ہیں کہ کْشَیترَجْنْی سے بھی برتر وہ پرماتما ہے جس نے ساتوں جہانوں کو حرکت میں ڈالا۔
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Conscious agency is attributed to the living self, yet a higher principle is affirmed: beyond the individual knower of the body (kṣetrajña) stands the Supreme Self who initiates and governs the cosmic order, including the seven worlds.
In a doctrinal discussion, Bharadvāja articulates a hierarchy of principles: the conscious individual self that acts and impels action, and above it the Supreme Self, identified as the cosmic initiator who set the seven realms in motion.