Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
शब्द: स्पर्शश्ष रूपं च रसश्वापि गुणा: स्मृता: । रसज्ञानं तु वक्ष्यामि तन््मे निगदत: शूणु,मनुष्य दोनों नेत्रोंसे रूपको देखता है और त्वगिन्द्रियसे स्पर्शका अनुभव करता है। शब्द, स्पर्श, रूप और रस--ये जलके गुण माने गये हैं। उनमें प्रधान गुण रस है, उसकी जानकारीके लिये अब मैं उसके भेदोंका वर्णन करता हूँ। तुम उसे मेरे मुहसे सुनो
bharadvāja uvāca | śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca rasaś cāpi guṇāḥ smṛtāḥ | rasa-jñānaṃ tu vakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu ||
بھاردواج نے کہا—آواز، لمس، صورت اور ذائقہ—یہ صفات یاد کی گئی ہیں۔ اب میں ذائقے کے علم کو بیان کروں گا؛ جو میں کہتا ہوں اسے توجہ سے سنو۔
भरद्वाज उवाच
The verse introduces a doctrinal move from naming sensory qualities (sound, touch, form, taste) to a deeper explanation of rasa (taste) and its varieties, framing careful listening and discernment as the method for understanding sense-qualities within a broader analysis of nature.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Bharadvāja is speaking and begins a focused exposition on ‘taste’ after listing the sensory qualities, signaling a transition into a more detailed classification and explanation.