Shloka 11

Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)

Devanagari script

ऊष्मतो म्लायते पर्ण त्वक्‌ फल॑ पुष्पमेव च । म्लायते शीर्यते चापि स्पर्शस्तेनात्र विद्यते,वृक्षोंके भीतर जो ऊष्मा या गर्मी है, उसीसे उनके पत्ते, छाल, फल फूल, कुम्हलाते हैं, मुरझाकर झड़ जाते हैं; इससे उनमें स्पर्शका होना भी सिद्ध होता है

Transliteration

Ūṣmato mlāyate parṇa tvak phalaṁ puṣpam eva ca | mlāyate śīryate cāpi sparśas tenātra vidyate ||

Translation

بھاردواج نے کہا—درخت کے اندر کی حرارت سے اس کے پتے، چھال، پھل اور پھول مرجھا جاتے ہیں؛ مرجھا کر جھڑ بھی پڑتے ہیں۔ اس سے یہ بھی ثابت ہوتا ہے کہ درخت میں حسِّ لمس موجود ہے۔

Word by Word

ऊष्मतःfrom heat

म्लायतेwithers

पर्णम्leaf

त्वक्bark/skin

फलम्fruit

पुष्पम्flower

एवindeed/just

चand

म्लायतेwithers

शीर्यतेfalls off/decays

चand

अपिalso/even

स्पर्शःtouch (tactile quality)

तेनby that/therefore

अत्रhere/in this case

विद्यतेis found/exists

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

Bharadvāja

tree (vṛkṣa)

leaves (parṇa)

bark (tvak)

fruit (phala)

flower (puṣpa)

heat (ūṣman)

touch (sparśa)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes