Shloka 59
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
पिड्नला बोली--मेरे सच्चे प्रियतम चिरकालसे मेरे निकट ही रहते हैं। मैं सदासे उनके साथ ही रहती आयी हूँ। वे कभी उन्मत्त नहीं होते; परंतु मैं ऐसी मतवाली हो गयी थी कि आजसे पहले उन्हें पहचान ही न सकी ।। एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् | का हि कान्तमिहायान्तमयं कान्तेति मंस्यते
ekasthūṇaṁ navadvāram apidhāsyāmy agārakam | kā hi kāntam ihāyāntam ayaṁ kānta iti maṁsyate ||
یہ بدن ایک ستون والا، نو دروازوں والا چھوٹا سا گھر ہے؛ میں اسے بند کر کے قابو میں رکھوں گی۔ کیونکہ یہاں آنے والے ‘محبوب’ کو دیکھ کر کون پھر یہ سمجھے گا کہ ‘یہی میرا محبوب ہے’—جبکہ سچا محبوب تو بیرونی صورت نہیں، اندر بسنے والی آتما ہے۔
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse urges discernment between the outer, sense-bound body and the true inner reality. By ‘closing the nine gates’ it points to restraint of the senses and turning inward, so that one does not mistake external appearances for the true ‘beloved’—the abiding Self.
In the Brahmin’s discourse, the body is described as a small house with nine openings. The speaker resolves to ‘shut’ or restrain this house—symbolizing withdrawal from sense-objects—and questions the common delusion of identifying the beloved with what merely appears outwardly, instead of recognizing the deeper indwelling presence.