Shloka 49
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
Devanagari script
एतां बुद्धि समास्थाय सुखमास्ते गुणान्वित: । सर्वान् कामान् जुगुप्सेत कामान् कुर्वीत पृष्ठत:,ऐसी बुद्धिका आश्रय लेकर कामनाओंके त्यागरूपी गुणसे युक्त हुआ मनुष्य सुखसे रहता है; इसलिये सब प्रकारके भोगोंसे विरक्त होकर उन्हें पीठ-पीछे कर दे, अर्थात् उनसे विमुख हो जाय
Transliteration
etāṁ buddhiṁ samāsthāya sukham āste guṇānvitaḥ | sarvān kāmān jugupset kāmān kurvīta pṛṣṭhataḥ ||
Translation
اس فہم کو بنیاد بنا کر، ترک کے وصف سے آراستہ انسان آسودہ رہتا ہے۔ لہٰذا چاہیے کہ وہ ہر طرح کی لذتوں سے بیزار ہو کر خواہشات کو اپنی پشت کے پیچھے رکھ دے—یعنی ان سے رخ موڑ لے۔
Word by Word
एताम्this (f.)
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
बुद्धिम्understanding, intellect
बुद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
समास्थायhaving resorted to, having adopted
समास्थाय:
Karana
TypeVerb
Rootसम्-आ-स्था (स्था)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
सुखम्happiness, ease
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
आस्तेsits/remains, dwells
आस्ते:
Karta
TypeVerb
Rootआस्
FormLat (Present), Atmanepada, Third, Singular
गुणान्वितःendowed with virtues/qualities
गुणान्वितः:
Karta
TypeAdjective
Rootगुण-अन्वित
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
कामान्desires, objects of desire
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
जुगुप्सेतshould shun, should despise/avoid
जुगुप्सेत:
Karta
TypeVerb
Rootगुप् (जुगुप्स्)
FormVidhi-lin (Optative), Atmanepada, Third, Singular
कामान्desires, objects of desire
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
कुर्वीतshould place/put, should do/make
कुर्वीत:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormVidhi-lin (Optative), Parasmaipada, Third, Singular
पृष्ठतःbehind, at the back; in the rear
पृष्ठतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतस्
FormAdverb
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
ब
ब्राह्मण (speaker)Sandhi Notes