Shloka 4

निर्वेदोपदेशः (Nirveda-Upadeśa) — Maṅki’s Dispassion and the Limits of Wealth-Seeking

Devanagari script

भगीरथरयथाक्रान्तदेशान्‌ गड़ानिषेवितान्‌ । ये चरन्ति महामीनास्तांश्व॒ तस्यान्वकल्पयत्‌,राजा भगीरथके रथसे आक्रान्त हुए जिन भूभागोंमें श्रीगज़ाजी प्रवाहित होती हैं, वहाँ गड़ाजीके जलमें जो बड़े-बड़े मत्स्य विचरते हैं, उन्हींमेंसे कुछ मत्स्योंको लाकर राजधर्माने गौतमके लिये भोजनकी व्यवस्था की

Transliteration

Bhagīratha-ratha-ākrānta-deśān gaṅgā-niṣevitān | ye caranti mahā-mīnāḥ tān ca tasyānvakalpayat ||

Translation

بھگیرتھ کے رتھ سے روندے گئے اُن علاقوں میں جہاں گنگا بہتی اور جہاں اس کی آمد و رفت رہتی ہے، بڑے بڑے مچھلیاں چلتی پھرتی ہیں؛ انہی میں سے کچھ مچھلیاں منگوا کر اس نے گوتم کے لیے طعام کا بندوبست کیا۔

Word by Word

भगीरथरथby Bhagiratha’s chariot

यथाas/just as

आक्रान्तtraversed/overrun

देशान्regions/lands

गङ्गाby the Ganga

निषेवितान्frequented/inhabited

येwhich/who

चरन्तिmove about/roam

महामीनाःgreat fishes

तान्those (them)

चand

तस्यof him/of that

अन्वकल्पयत्arranged/provided

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Bhagīratha

Gaṅgā

Gautama

mahā-mīnāḥ (great fish)

ratha (chariot)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes