Shloka 63

समाकीर्णा महाबाहो शैलैरिव सकिंशुकै: । महाबाहो! खूनसे लथपथ होकर गिरी हुई दानवोंकी लाशोंसे ढकी हुई यह भूमि पलाशके फूलोंसे युक्त पर्वत-शिखरोंद्वारा आच्छादित-सी जान पड़ती थी ।। ६२ ई ।। स रुद्रो दानवान्‌ हत्वा कृत्वा धर्मोत्तरं जगत्‌

samākīrṇā mahābāho śailair iva sakiṃśukaiḥ | mahābāho! khūnase lathapatha hokara girī huī dānavoṃkī lāśoṃse ḍhakī huī iyaṃ bhūmi palāśake phūloṃse yukta parvata-śikharoṃdvārā ācchāditā-sī jāṇa paṛtī thī || 62 ī || sa rudro dānavān hatvā kṛtvā dharmottaraṃ jagat ||

بھیشم نے کہا—اے قوی بازو! وہ زمین ہر طرف یوں دکھائی دیتی تھی گویا کِمشُک (پلاش) کے پھولوں سے آراستہ پہاڑی چوٹیوں نے اسے ڈھانپ رکھا ہو؛ مگر حقیقت میں وہ خون میں لتھڑے ہوئے، گرے پڑے دانَووں کی لاشوں سے چھائی ہوئی تھی۔ دانَووں کو قتل کر کے رُدر نے دنیا کو پھر سے دھرم کی طرف مائل کیا اور تباہی کے بعد اخلاقی نظم کو بحال کیا۔

समाकीर्णाcompletely strewn/filled
समाकीर्णा:
TypeAdjective
Rootसमाकीर्ण (सम्+आ+√कॄ/कीर्, past passive participle used adjectivally)
FormFeminine, Nominative, Singular
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Vocative, Singular
शैलैःby/with mountains (rocky peaks)
शैलैः:
Karana
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सकिंशुकैःtogether with kimśuka (palāśa) blossoms/trees
सकिंशुकैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसकिंशुक (स + किंशुक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
रुद्रःRudra (Śiva)
रुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
दानवान्the Dānavas (demons)
दानवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Accusative, Plural
हत्वाhaving slain
हत्वा:
TypeVerb
Root√हन्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
TypeVerb
Root√कृ
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
धर्मोत्तरम्more righteous/superior in dharma
धर्मोत्तरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मोत्तर (धर्म + उत्तर)
FormNeuter, Accusative, Singular
जगत्the world
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
R
Rudra (Shiva)
D
Dānavas
B
Bhūmi (the earth/ground)
K
Kiṃśuka/Palāśa tree
M
Mountains (śaila)

Educational Q&A

Even when destruction is severe, the narrative frames divine force as ultimately aimed at re-establishing dharma—making the world 'dharmottara', i.e., guided by moral order rather than adharma.

Bhishma describes a battlefield-like scene where the earth is covered with the blood-soaked bodies of Dānavas, visually compared to mountains topped with red palāśa blossoms; then he states that Rudra, after killing the Dānavas, restored the world’s orientation toward dharma.