Previous Verse
Next Verse

Shloka 363

बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account

On Gratitude and Friendship Ethics

तथा ब्रद्मर्षिभिश्वैव सदस्यैरुपशोभितम्‌ । तदनन्तर कई सहस्र वर्ष व्यतीत होनेपर भगवान ब्रह्माने शास्त्रोक्त विधिके अनुसार वहाँ एक यज्ञ आरम्भ किया। यज्ञकुशल महर्षियों तथा अन्य कार्यकर्ताओंने यथावत्‌ विधिके अनुसार उस यज्ञका सम्पादन किया। वहाँ यज्ञवेदियोंपर समिधाएँ फैली हुई थीं। जगह- जगह अग्निदेव प्रज्वलित हो रहे थे। चमचमाते हुए सुवर्णनिर्मित यज्ञपात्र यज्ञमण्डपकी शोभा बढ़ाते थे। वह यज्ञमण्डल श्रेष्ठ देवताओं तथा सभासद्‌ बने हुए महर्षियोंसे सुशोभित होता था

tathā brahmarṣibhiś caiva sadasyair upaśobhitam | tadanantaraṁ kaiḥ sahasra-varṣa-vyatīte bhagavān brahmā śāstroktavidhinā tatraikaṁ yajñam ārabhata | yajñakuśalā maharṣayaś cānye ca kāryakartāro yathāvad vidhinā tasya yajñasya sampādanaṁ cakruḥ | tatra yajñavedīṣu samidhaḥ prastīrṇā āsan | sthāne sthāne 'gnidevaḥ prajvalito 'bhavat | camacamāṇāni suvarṇanirmitāni yajñapātrāṇi yajñamaṇḍapasya śobhāṁ vardhayanti sma | sa yajñamaṇḍalaḥ śreṣṭhair devataiḥ sabhāsadbhūtaiś ca maharṣibhiḥ suśobhitaḥ āsīt ||

وہ مقدّس مجلس برہمرشیوں اور دیگر معزز اراکینِ مجلس سے آراستہ تھی۔ پھر جب کئی ہزار برس گزر گئے تو بھگوان برہما نے شاستروں میں بتائے ہوئے طریقے کے مطابق وہاں ایک یَجْن شروع کیا۔ یَجْن کے ماہر مہارشیوں اور دوسرے رِتْوِجوں و کارپردازوں نے مقررہ رسم کے مطابق اس یَجْن کو انجام دیا۔ ویدیوں پر سمِدھائیں بچھائی گئی تھیں؛ بہت سے مقامات پر مقدّس آگیں بھڑک رہی تھیں۔ چمکتے ہوئے سونے کے بنے یَجْن-پاتر یَجْن-منڈپ کی رونق بڑھا رہے تھے۔ وہ یَجْن-منڈل برگزیدہ دیوتاؤں اور مجلس کے رکن بن کر بیٹھے ہوئے مہارشیوں سے نہایت شاندار دکھائی دیتا تھا۔

तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
ब्रह्मर्षिभिःby Brahmarishis
ब्रह्मर्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootब्रह्मर्षि
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सदस्यैःby the assembly-members
सदस्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootसदस्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
उपशोभितम्adorned, beautified
उपशोभितम्:
TypeAdjective
Rootउप-शोभ्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अनन्तरम्after that, thereafter
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर

भीष्म उवाच

B
Bhishma
B
Brahmā
B
Brahmarishis (brahmarṣayaḥ)
M
Maharishis (maharṣayaḥ)
D
Deities (devatāḥ)
A
Agni (Agnideva)
S
Sacrificial altar (yajñavedī)
F
Fuel-sticks (samidh)
G
Golden ritual vessels (suvarṇa-yajñapātra)
S
Sacrificial pavilion/enclosure (yajñamaṇḍapa/yajñamaṇḍala)
A
Assembly members (sadasya/sabhāsad)

Educational Q&A

The passage emphasizes dharma as disciplined adherence to śāstra (scriptural injunctions): sacred acts gain their legitimacy and ethical force when performed with proper method, qualified participants, and reverence for the divine order represented by Agni and the assembled sages.

Bhishma describes a grand sacrificial scene: after a vast lapse of time, Brahmā initiates a yajña; expert sages and officiants conduct it according to prescribed rites; altars are prepared with fuel, fires blaze, golden vessels shine, and the ritual pavilion is filled with deities and seers as honored assembly members.