Shloka 57
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
वैश्यं हत्वा तु वर्षे द्वे ऋषभैकशतं च गा: । शूद्रं हत्वाब्दमेवेकमृषभं च शतं च गा:,यदि वैश्यकी हत्या कर दे तो दो वर्षोतक पूर्वोक्त नियमसे रहनेके बाद एक सौ बैल और एक सौ गौओंका दान करे, तथा शूद्रकी हत्या कर देनेपर हत्यारेको एक वर्षतक पूर्वोक्त नियमसे रहकर एक बैल और सौ गौओंका दान करना चाहिये
vaiśyaṃ hatvā tu varṣe dve ṛṣabhaikaśataṃ ca gāḥ | śūdraṃ hatvābdam evāikaṃ ṛṣabhaṃ ca śataṃ ca gāḥ ||
بھیشم نے کہا—اگر کسی نے ویشیہ کو قتل کیا ہو تو پہلے بیان کیے گئے ضبط کے مطابق دو برس رہے، پھر سو بیل اور سو گائیں دان کرے۔ اور اگر شُودر کو قتل کیا ہو تو اسی ضبط کے مطابق ایک برس رہے، پھر ایک بیل اور سو گائیں دان کرے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a graded system of prāyaścitta: wrongful killing requires a period of disciplined living (austerity/restraint) followed by prescribed gifts (especially cattle) to acknowledge the offense and seek moral restoration.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and expiations. Here he specifies the duration of penance and the cattle-dāna to be performed after killing a Vaiśya or a Śūdra.