Shloka 34
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
लाभालाभौ सुखदु:खे च तात प्रियाप्रिये मरणं जीवितं च । समानि येषां स्थिरविक्रमाणां बुभुत्सतां सत्त्वपथे स्थितानाम्,तात! जो लाभमें हर्षसे फूल नहीं उठते, हानिमें व्यथित नहीं होते, ममता और अहंकारसे शून्य हैं, जो सर्वदा सत्त्वगुणमें स्थित और समदर्शी होते हैं, जिनकी दृष्टिमें लाभ- हानि सुख-दुःख, प्रिय-अप्रिय तथा जीवन-मरण समान हैं, जो सुदृढ़ पराक्रमी, आध्यात्मिक उन्नतिके इच्छुक और सत्त्वमय मार्ममें स्थित हैं, उन धर्मप्रेमी महानुभावोंकी तुम सावधान और जितेन्द्रिय रहकर सेवा-सत्कार करो। ये सब महापुरुष स्वभावसे ही बड़े गुणवान् होते हैं। शुभ और अशुभके विषयमें उनकी वाणी यथार्थ होती है। दूसरे लोग तो केवल बातें बनानेवाले होते हैं
lābhālābhau sukhaduḥkhe ca tāta priyāpriye maraṇaṃ jīvitaṃ ca | samāni yeṣāṃ sthiravikramāṇāṃ bubhutsatāṃ sattvapathe sthitānām ||
بھیشم نے کہا—اے عزیز! جو ثابت قدم بہادر، حقیقت کی جستجو کرنے والے اور سَتّو (سَتْوَ) کے راستے پر قائم رہنے والے ہیں، جن کی نگاہ میں نفع و نقصان، سکھ و دکھ، پسند و ناپسند اور حتیٰ کہ زندگی و موت سب برابر ہیں، جو مِلکیت کے احساس اور اَہنکار سے پاک ہو کر ضدّین کو یکساں نظر سے دیکھتے ہیں—ایسے دھرم پرست مہان آتماؤں کی تم ہوشیاری اور ضبطِ نفس کے ساتھ خدمت و تعظیم کرو۔ شُبھ و اَشُبھ کے بارے میں ان کی بات سچی ہوتی ہے؛ دوسرے تو محض دکھاوے کی باتیں کرتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cultivate equanimity toward life’s opposites—gain/loss, pleasure/pain, liked/disliked, life/death—by abiding in sattva and seeking true understanding; honor and serve such steady, dharma-rooted people because their discernment and speech about right and wrong are reliable.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses the listener (traditionally Yudhishthira) and describes the qualities of spiritually mature, sattva-established seekers, urging respectful service to them and warning that many others merely talk without true insight.