Shloka 1
अबुद्धिपूर्वकपापविमोचनप्रश्नः — Janamejaya’s Unintended Transgression and the Indrota Rebuke
अपने-आप बछ। अंक पजञज्चचत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: कबूतरीका कबूतरसे शरणागत व्याधकी सेवाके लिये प्रार्थना भीष्म उवाच एवं विलपतस्तस्य श्रुत्वा तु करुणं वच: । गृहीता शकुनिघ्नेन कपोती वाक्यमत्रवीत्,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! इस तरह विलाप करते हुए कबूतरका वह करुणायुक्त वचन सुनकर बहेलियेके कैदमें पड़ी हुई कबूतरीने कहा
bhīṣma uvāca | evaṁ vilapatas tasya śrutvā tu karuṇaṁ vacaḥ | gṛhītā śakunighnena kapotī vākyam abravīt |
بھیشم نے کہا—اے یدھشٹھِر! اس طرح نوحہ کرتے ہوئے اس کے دردناک کلمات سن کر، پرندہ مار شکاری کے قبضے میں گرفتار کبوتری نے یہ بات کہی۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical exemplum: compassion and dharma are tested precisely in moments of suffering and captivity. By foregrounding the hunter’s act and the she-pigeon’s response, the narrative prepares to explore duties toward the vulnerable and the moral weight of seeking/receiving refuge (śaraṇāgati).
Bhishma narrates to Yudhishthira: after someone laments in distress, the she-pigeon—captured by a hunter—hears those sorrowful words and begins to speak, setting up her plea/argument within the pigeon-upākhyāna.