कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
न धर्मवचन वाचा नैव बुद्धयेति नः श्रुतम् । इति बार्हस्पतं ज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम्
na dharmavacana-vācā naiva buddhayeti naḥ śrutam | iti bārhaspataṃ jñānaṃ provāca maghavā svayam ||
بھیشم نے کہا—ہم نے سنا ہے کہ دھرم کا فیصلہ نہ محض فصیح کلامی سے ہوتا ہے اور نہ صرف عقل و تَرک سے۔ برہسپتی کی یہی تعلیم ہے کہ شاستر کے قول اور معقول تحقیق—دونوں کے اجتماع سے—دھرم متعین ہوتا ہے؛ یہ بات مَغھوا (اِندر) نے خود بیان کی۔
भीष्म उवाच
Dharma cannot be fixed by rhetoric alone or by abstract reasoning alone; it is best discerned by integrating authoritative teaching (śāstra/tradition) with rational examination (buddhi/yukti).
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhishma cites a doctrinal position attributed to Bṛhaspati and affirmed by Indra, emphasizing a balanced method for judging dharma.