Shloka 100

Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)

Devanagari script

एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषु: । सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत्‌,राजन! इस प्रकार संकटमें पड़कर जीवनकी रक्षा चाहनेवाले विद्वान्‌ पुरुषको दीनचित्त न होकर कोई उपाय दढूँढ़ निकालना चाहिये और सभी उपायोंसे अपने आपका आपत्कालमें परिस्थितिसे उद्धार करना चाहिये

Transliteration

evaṁ vidvān adīnātmā vyasanastho jijīviṣuḥ | sarvopāyair upāyajño dīnam ātmānam uddharet, rājan ||

Translation

اے راجن! یوں مصیبت میں پڑ کر بھی جو دانا شخص جینا چاہے، وہ دل شکستہ نہ ہو؛ تدبیروں کو جان کر ہر ممکن طریقے سے اپنے آپ کو بچا لے۔

Word by Word

एवम्thus, in this way

विद्वान्a learned man

अदीनात्माone whose spirit is not dejected

व्यसनस्थःbeing in calamity/distress

जिजीविषुःdesirous of living

सर्वोपायैःby all means/remedies

उपायज्ञःskilled/knowing in expedients

दीनम्dejected, wretched

आत्मानम्oneself

उद्धरेत्should lift up/rescue

राजन्O king

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

rājan (the king, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes