Shloka 7
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
नित्यमुद्यतदण्ड: स्यान्नित्यं विवृतपौरुष: । अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी च परेषां विवरानुग:,“राजाको सर्वदा दण्ड देनेके लिये उद्यत रहना चाहिये और सदा ही पुरुषार्थ प्रकट करना चाहिये। राजा अपनेमें छिद्र अर्थात् दुर्बलता न रहने दे। शत्रुपक्षके छिद्र या दुर्बलतापर सदा ही दृष्टि रखे और यदि शत्रुओंकी दुर्बलताका पता चल जाय तो उनपर आक्रमण कर दे
nityam udyatadaṇḍaḥ syān nityaṁ vivṛtapauruṣaḥ | acchidraś chidradarśī ca pareṣāṁ vivarānugaḥ ||
بادشاہ کو ہمیشہ دَندا (سزا) نافذ کرنے کے لیے تیار رہنا چاہیے اور ہر دم مردانگی، عزم اور پیش قدمی ظاہر کرنی چاہیے۔ اپنے اندر کوئی رخنہ—کوئی کمزوری—ن رہنے دے؛ دشمنوں کی کمزوریوں پر مسلسل نظر رکھے، اور جب ان کا کمزور پہلو معلوم ہو جائے تو فوراً اسی شگاف میں گھس کر حملہ کرے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches rājadharma: effective rule requires constant readiness to enforce law (daṇḍa), visible courage and initiative, self-discipline to avoid internal weaknesses, and strategic vigilance to exploit an adversary’s vulnerabilities when necessary.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on kingship and governance. Here he gives a concise maxim on maintaining order through daṇḍa, strengthening one’s own position, and monitoring enemies for openings.