Shloka 57
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
त्रिवर्गे त्रेविधा पीडानुबन्धास्त्रय एव च | अनुबन्धा: शुभा ज्ञेया: पीडाश्व परिवर्जयेत्,धर्म, अर्थ और काम--इन त्रिविध पुरुषार्थोंके सेवनमें लोभ, मूर्खता और दुर्बलता-यह तीन प्रकारकी बाधा-अड़चन उपस्थित होती है। उसी प्रकार उनके शान्ति, सर्वहितकारी कर्म और उपभोग--ये तीन ही प्रकारके फल होते हैं। इन (तीनों प्रकारके) फलोंको शुभ जानना चाहिये; परंतु (उक्त तीनों प्रकारकी) बाधाओंसे यत्नपूर्वक बचना चाहिये
trivarge trevidhā pīḍānubandhās traya eva ca | anubandhāḥ śubhā jñeyāḥ pīḍāś caiva parivarjayet ||
بھیشم نے کہا—دھرم، ارتھ اور کام—ان تین مقاصد کے تعاقب میں تین طرح کی رکاوٹیں (پیڑائیں) پیدا ہوتی ہیں: لالچ، حماقت اور کمزوری۔ اسی طرح تین طرح کے وابستہ نتائج بھی ہوتے ہیں: سکون، سب کے لیے بھلائی والے اعمال، اور لذتِ کام و دہن۔ ان نتائج کو مبارک سمجھو، مگر ان رکاوٹوں سے پوری احتیاط کے ساتھ بچو۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pursuing dharma, artha, and kāma is legitimate, but it must be guarded from three inner obstacles—greed, folly, and weakness. When these are avoided, the pursuit yields auspicious consequences such as peace, universally beneficial conduct, and rightful enjoyment.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on righteous living and governance by analyzing the three aims of life and explaining which mental faults obstruct them and which outcomes should be cultivated.