Shloka 109
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति । अपथ्यमिव तद् भुक्तं तस्य नार्थाय कल्पते,'जो व्यक्ति बलवानसे संधि करके अपनी रक्षाका ध्यान नहीं रखता, उसका वह मेल- जोल खाये हुए अपथ्य अन्नके समान हितकर नहीं होता
kṛtvā balavatā sandhim ātmānaṃ yo na rakṣati | apathyam iva tad bhuktaṃ tasya nārthāya kalpate ||
جو شخص کسی طاقتور سے اتحاد کر کے بھی اپنی حفاظت کا خیال نہیں رکھتا، اس کے لیے وہ رفاقت فائدہ مند نہیں ہوتی—وہ تو ناسازگار غذا کی مانند ہے؛ کھا لینے کے بعد بھی بھلائی نہیں دیتی۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
An alliance with a stronger party is not automatically beneficial; without vigilance and self-protection, such a pact can turn harmful. Prudence must accompany diplomacy.
In Bhishma’s instruction on dharma and polity in the Shanti Parva, he warns that merely concluding a treaty (sandhi) is insufficient; one must also secure one’s own position, illustrated through the metaphor of eating unwholesome food.