Shloka 11
दीर्घदर्शी–दीर्घसूत्र–संप्रतिपत्तिमान् आख्यानम्
The Parable of Foresight, Procrastination, and Presence of Mind
Devanagari script
यदेवमाहु: पापेन चारित्रेण विवर्जित: । सुभृशं तप्यते तेन वाक्शल्येन परिक्षत:,दुर्बल मनुष्यके विषयमें लोग इस प्रकार कहने लगते हैं--'अरे! यह तो अपने पापाचारके कारण बन्धु-बान्धवोंद्वारा त्याग दिया गया है।” उनके उस वाग्बाणसे घायल होकर वह अत्यन्त संतप्त हो उठता है
Translation
کمزور آدمی کے بارے میں لوگ یوں کہتے ہیں: ‘ہائے! یہ تو گناہ آلود کردار کے سبب نیک سیرت سے محروم ہو کر اپنے رشتہ داروں کے ہاتھوں چھوڑ دیا گیا ہے۔’ ان کے لفظی تیروں سے زخمی ہو کر وہ سخت کڑھ اٹھتا ہے۔
Word by Word
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
Formneuter, nominative, singular
एवम्thus
एवम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएवम्
आहुःthey say
आहुः:
Karta
TypeVerb
Rootअह्
Formpresent, third, plural, parasmaipada
पापेनby sin
पापेन:
Karana
TypeNoun
Rootपाप
Formneuter, instrumental, singular
चारित्रेणby conduct/character
चारित्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootचारित्र
Formneuter, instrumental, singular
विवर्जितःdeprived/abandoned
विवर्जितः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि + वर्ज्
Formmasculine, nominative, singular, kta (past passive participle)
सुभृशम्exceedingly
सुभृशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसुभृशम्
तप्यतेis tormented/suffers
तप्यते:
Karta
TypeVerb
Rootतप्
Formpresent, third, singular, atmanepada
तेनby that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, instrumental, singular
वाक्-शल्येनby the dart/thorn of words (verbal barb)
वाक्-शल्येन:
Karana
TypeNoun
Rootवाक् + शल्य
Formneuter, instrumental, singular
परिक्षतःwounded/struck all around
परिक्षतः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरि + क्षद्
Formmasculine, nominative, singular, kta (past passive participle)
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes