Shloka 43

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

Devanagari script

धनेन जयते लोकावुभौ परमिमं तथा । सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा,धनसे मनुष्य इहलोक और परलोक दोनोंपर विजय पाता है तथा सत्य और धर्मका भी सम्पादन कर लेता है, परंतु निर्धनको इस कार्यमें वैसी सफलता नहीं मिलती। उसका अस्तित्व नहीं के बराबर होता है

Transliteration

dhanena jayate lokāv ubhau param imau tathā | satyaṃ ca dharmavacanaṃ yathā nāsty adhanas tathā ||

Translation

دولت کے ذریعے انسان اس دنیا اور اگلی دنیا—دونوں پر غلبہ پاتا ہے۔ دولت کے سہارے وہ سچائی کو قائم رکھتا اور دھرم کے مطابق قول و فعل بھی نبھا لیتا ہے؛ مگر جو بے مال ہو، اسے ان مقاصد میں ویسی کامیابی نہیں ملتی، اور معاشرے میں اس کی حیثیت گویا نہ ہونے کے برابر رہ جاتی ہے۔

Word by Word

धनेनby/with wealth

जयतेconquers/wins

लोकौthe two worlds

उभौboth

परम्supreme/excellent

इमम्this

तथाthus/also

सत्यम्truth

चand

धर्मवचनम्righteous speech/words of dharma

यथाas/just as

नnot

अस्तिis/exists

अधनःa poor man/one without wealth

तथाso/likewise

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes