Shloka 3
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
भीष्म उवाच यदा ते स्यु: सुमनसो लोके धर्मार्थनिश्चये । कालप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा,भीष्मजीने कहा--राजन्! संसारमें जब मनुष्योंका चित्त शुद्ध होता है और वे धर्मपूर्वक किसी अर्थकी प्राप्तिका निश्चय करके प्रवृत्त होते हैं, उस समय उचित काल, कारण तथा कर्मनुष्ठानवश धर्म, अर्थ और काम-तीनों एक साथ मिले हुए प्रकट होते हैं
bhīṣma uvāca | yadā te syuḥ sumanasaḥ loke dharmārthaniścaye | kālaprabhavasaṃsthāsu sajjante ca trayas tadā ||
بھیشم نے کہا—اے راجن! جب دنیا میں لوگوں کے دل صاف اور نیک نیت ہو جاتے ہیں، اور وہ دھرم کے مطابق مادّی مقاصد (ارتھ) کے حصول کا پختہ عزم کرکے عمل میں لگتے ہیں، تب مناسب وقت، درست اسباب اور عمل کی قائم شدہ حالتوں کے ذریعے دھرم، ارتھ اور کام—یہ تینوں باہم متضاد نہیں رہتے بلکہ ہم آہنگ ہو کر ایک ساتھ ظاہر ہوتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When the mind is purified and one resolves to pursue worldly gain under the guidance of dharma, the three aims of life—dharma, artha, and kāma—can arise together in a mutually supportive way, especially when action is aligned with proper time and appropriate conditions.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma continues advising King Yudhishthira on righteous living and governance, explaining how ethical intention and timely, well-grounded action allow prosperity and legitimate enjoyment to accompany dharma rather than conflict with it.