Shloka 40
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
विभज्य दण्ड: कर्तव्यो धर्मेण न यदृच्छया । दुष्टानां निग्रहो दण्डो हिरण्यं बाह्मुत: क्रिया,अतः धर्मके अनुसार न्याय-अन्यायका विचार करके ही दण्डका विधान करना चाहिये, मनमानी नहीं करनी चाहिये। दुष्टोंका दमन करना ही दण्डका मुख्य उद्देश्य है, स्वर्णमुद्राएँ लेकर खजाना भरना नहीं। दण्डके तौरपर सुवर्ण (धन) लेना तो बाह्रांग--गौण कर्म है
vibhajya daṇḍaḥ kartavyo dharmeṇa na yadṛcchayā | duṣṭānāṃ nigraho daṇḍo hiraṇyaṃ bāhmuṭaḥ kriyā ||
دَنڈ کو دھرم کے مطابق سوچ سمجھ کر اور درجہ بندی کے ساتھ نافذ کرنا چاہیے، من مانی سے نہیں۔ دَنڈ کا اصل مقصد بدکاروں کا سدِّباب ہے، سونا لے کر خزانہ بھرنا نہیں۔ سزا کے طور پر مال لینا تو محض بیرونی اور ثانوی عمل ہے۔
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Punishment must be proportionate and grounded in dharma; its primary aim is to restrain and reform wrongdoers, not to raise revenue through fines.
In the Shanti Parva’s discourse on righteous governance, Vasuharoma explains the proper principle of daṇḍa (punishment): it should be administered judiciously and for moral order, with monetary collection treated as only a secondary byproduct.