Shloka 13
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
अतः मैं आपसे यह जानना चाहता हूँ कि दण्डकी उत्पत्ति कैसे हुई? इसके पहले कौन-सी वस्तु जागरूक थी? तथा इस दण्डको सबसे उत्कृष्ट क्यों कहा जाता है? ।। कथं क्षत्रियसंस्थश्ष दण्ड: सम्प्रत्यवस्थित: । ब्रूहि मे सुमहाप्राज्ञ ददाम्याचार्यवेतनम्,इस समय यह दण्ड क्षत्रियोंके हाथमें कैसे आया है? महामते! यह सब मुझे बताइये। मैं आपको गुरुदक्षिणा प्रदान करूँगा
ataḥ mayā āpase idaṁ jñātum icchāmi—daṇḍakī utpattiḥ kathaṁ jātā? etat pūrvaṁ kā vastu jāgarūkā āsīt? tathā ca kasmād ayaṁ daṇḍaḥ sarvottama iti kathyate? kathaṁ kṣatriya-saṁsthaś ca daṇḍaḥ sampraty avasthitaḥ? brūhi me, sumahāprājña; dadāmi ācārya-vetanam.
لہٰذا میں آپ سے جاننا چاہتا ہوں کہ آغاز میں دَण्ड کی پیدائش کیسے ہوئی؟ اس سے پہلے کون سا اصول سب سے پہلے بیدار تھا، اور اس دَण्ड کو سب سے افضل کیوں کہا جاتا ہے؟ نیز یہ دَण्ड-شکتی اس وقت کشتریوں کے ہاتھوں میں کیسے قائم ہوئی ہے؟ اے نہایت دانا، یہ سب مجھے بتائیے؛ بدلے میں میں آپ کو گُرو-دکشنا پیش کروں گا۔
भीष्म उवाच