Shloka 1
Adhyāya 115: On Restraint Under Verbal Provocation in the Assembly (सभायां आक्रोश-सहिष्णुता)
ऑपन--मा_जल छा असल चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: दुष्ट मनुष्यद्वारा की हुई निन्दाको सह लेनेसे लाभ युधिछिर उवाच विद्वान् मूर्खप्रगल्भेन मृदुतीक्ष्णेन भारत । आक्रुश्यमान: सदसि कथं कुर्यादरिंदम,युधिषछ्िरने पूछा--शत्रुदमन भारत! यदि कोई ढीठ मूर्ख मधुर या तीखे शब्दोंमें भरी सभाके बीच किसी दिद्वान् पुरुषकी निन्दा करने लगे, तो वह उसके साथ कैसा बर्ताव करे?
yudhiṣṭhira uvāca |
vidvān mūrkha-pragalbhena mṛdu-tīkṣṇena bhārata |
ākruśyamānaḥ sadasi kathaṃ kuryād ariṃdama ||
یُدھِشٹھِر نے کہا—اے بھارت، اے دشمنوں کو دبانے والے! اگر مجلس کے بیچ کوئی گستاخ احمق میٹھے یا سخت الفاظ میں کسی عالم مرد کی ملامت کرے، تو وہ عالم کس طرح برتاؤ کرے؟
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical problem central to dharma: how a truly learned person should respond when publicly insulted—whether the insult is delivered sweetly or harshly—highlighting restraint, dignity, and right conduct in social settings.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma for guidance on proper behavior: when an impudent, ignorant person reviles a learned man in an assembly, what response is appropriate.